De bokser en de gezonde bodem

Het is droog in Friesland, ik kan niet zeggen dat we niks van de droogte merken maar gek genoeg hebben wij op onze zandgrond nog weinig last van een vertraagde grasgroei. Hoe kan dat dan? Ik heb lang nagedacht om een juiste metafoor te vinden voor dit onderwerp. “Waarom we biologisch zo ontzettend veel gras kunnen groeien”. Iedereen kan zich wel een voorstelling maken van een bokser; een sterke man in goede conditie die behoorlijk wat tikken kan incasseren.

Laten we in dit verhaal de bokser synoniem zetten voor het gras. De bokser heeft ontzettend veel zin in het nieuwe seizoen. Na een goede rustperiode gaat hij vol frisse moed het voorjaar in. De eerste wedstrijd die hij mag boksen met de huidige wereldkampioen (een groep grazende koeien) is veelbelovend. Het is een geduchte tegenstander die hem behoorlijk met de grond gelijk maakt. Hij probeert op te staan en vraagt zijn familie (het bodemleven) voor voeding om nieuwe groeischeuten aan te zetten. Die voeding krijgt hij, de groei puntjes komen maar voordat hij kan opstaan word hij al weer met de grond gelijk gemaakt.

De koeien hebben de dure groeipuntjes al opgegeten. Dit gaat wel drie tot vijf dagen lang door, en dat doet pijn. Het gras heeft al die puntjes namelijk hard nodig om weer op krachten te komen, anders kan het geen gebruik maken van de zon en CO2 om te groeien. 

Tijdelijke verbetering

Afijn, het is voorjaar; we laten ons natuurlijk niet na één wedstrijd al kennen. Over 15 dagen is de volgende wedstrijd alweer. De bokser is nog herstellende van de eerste (oneerlijke) wedstrijd, maar toch doet hij weer zijn best om te winnen. Met blauwe plekken en schaafwonden van de vorige keer gaat hij het gevecht aan. Maar daar is de wereldkampioen weer. Omdat de coach (boer) inziet dat de bokser steeds meer moeite krijgt met de vechtpartij, besluit hij om de sportarts (kunstmestleverancier) om doping te vragen. De arts vind dit een goed idee en voorziet de bokser van doping (kunstmest). Hierdoor heeft de bokser een gedeelte van zijn familie (het bodemleven) niet meer nodig en kan hij sneller en beter presteren. De bokser voelt zich heerlijk, niet wetende dat deze doping verslavend werkt en hij een gedeelte van zijn familie aan de kant zet (afname organische stof) om aan voeding te komen.

De organische stof voorziet de grond van voeding, slaat water op als het te nat wordt en geeft dit terug als het te droog is. Het is de plek waar de grond zijn wortels vestigt om vervolgens samen te werken met de schimmels en bacteriën.

De volgende wedstrijd vindt eveneens weer zonder goed herstel plaats. De bokser hunkert naar doping en water. Hij heeft nog een gedeelte van zijn familie aan de kant gezet en begint direct geel te zien als hij zijn doping niet krijgt. Jaar na jaar en wedstrijd na wedstrijd wordt de bokser overbelast en krijgt hij geen goede herstelperiodes. Na verloop van tijd stopt hij bij iedere tegenslag direct met presteren. De ooit zo sterke bokser is een kasplantje geworden die aan het infuus nog maar net kan opstaan.

De bodem heeft ook rust nodig

Net als een bokser moet ook de bodem rusten; 20 tot 25 dagen is minimaal. In die tijd krijgen de dure groeipuntjes alle tijd om de bodemenergie weer op pijl te brengen. Het maakt in dat geval niet uit hoe zwaar de belasting is als het niet langer dan 24 uur duurt. Het gras heeft namelijk verschillende groeistadia. Na het afgrazen ontstaat er een groeipuntje. Dit is gras dat vanuit de energie uit de wortel ontstaat. De fotosynthese komt nu langzaam op gang. Eerst nog heel rustig, maar naarmate de dagen verstrijken is het tweede blad al snel aanwezig. Het gras bevindt zich nu in de puberteit; je hoeft maar met je ogen te knipperen en het is alweer langer. Dit gaat door tot het derde blad, het ideale moment om begraasd te worden. Het bij grazen van dit stadium is het herstel snel en de bodem werkt binnen no-time weer op volle toeren. Na het derde bladstadium begint de plant met het vierde bladstadium. In dit stadium gaat hij eigenlijk met pensioen en neemt de groei af. Ook de fotosynthese en de CO2-opname begint stil te staan. Het wortelstelsel wordt ouder en geeft aan de bodem minder voeding om samen te werken. Het wordt hierdoor steeds moeilijk om na belasting weer te herstellen.

De natuurorganisaties doen het ook niet helemaal goed

De natuurorganisaties denken juist dat de bokser het gelukkigste is als hij nooit meer belast wordt. Of dan alleen een minimale begrazing met weinig weiders en zonder voeding (afvoeren van plantmateriaal). Het probleem is dat deze weiders de bokser nooit met rust laten. Gedurende een hele lange periode in het jaar wordt de bodem elke nacht wakker gemaakt om een tik te krijgen. De bodem krijgt niet de kans om goed te herstellen (25 dagen zonder beweiding) en raakt in de war. De ooit zo mooie bodem met al zijn grassen, klavers, kruiden en veldbloemen wordt nu overgenomen door planten die de weiders niet lekker vinden; de pitrus (Juncus effusus).

Gras vind het heerlijk om belast te worden

Begrazing is een natuurlijk proces dat bij de natuur hoort. Zonder deze belangrijke schakel mist er een belangrijk onderdeel van de machine. Na extreme belasting van maximaal 24 uur vindt het gras het helemaal niet erg om met de grond gelijk gemaakt te worden. Het gras trommelt iedereen in de bodem op om ervoor te zorgen dat weer klaar zijn voor de volgende ronde. De schimmels worden aan het werk gezet om mineralen uit de gesteenten te halen, de bacteriën krijgen suikers zodat ze beste voeding voor de plant bereiden en het gras maakt zelfs ruimte voor andere planten waarmee ze via het wortelstelsel ander voeding krijgen die ze zelf niet kunnen maken. Alles krijgt weer een functie en er ontstaat een enorm netwerk van elementen die met elkaar gaan samenwerken. Het bodemleven zorgt ervoor dat de bodem tegen een tikje kan. De grazer betaalt met rijke mest van steeds een hogere kwaliteit. Hierdoor heeft de boer vervolgens meer melk in de tank om de rekeningen (die al veel lager zijn) te betalen.

Bij op klaver

Hoe herstel je de bodem?

Een coma bodem is niet eenvoudig te herstellen. Je mag van geluk spreken dat de bodem slechts in coma ligt en nog niet helemaal dood is. Begin vooral met een goed beweidingspatroon. Alle strategieën waarbij je een perceel langer dan 24 uur en vaker dan eens per 20-25 dagen beweidt zijn waardeloos en per definitie afhankelijk van kunstmest. Je kunt in een jaar eigenlijk niet vroeg genoeg beginnen met beweiden. Maart is minimaal. Hiermee ontstaan groeitrappen waar je de rest van het seizoen heel veel baat aan hebt. Bouw je kunstmestgift rustig af en geef het gras zo nu en dan een goed bord stampot-boerenkool  (ruigemest). Denk er wel aan je “boksers” nog een kasplantje is en zich zal verslikken in een te groot bord boerenkool. Het proces zal minimaal vijf jaar duren; geef het tijd blijf koppig en je krijgt er een gezond weiland voor terug.

Ps.: Ben je een natuurorganisatie, en heb je natuurdoelen? Verleng dan de rustperiode in mei, juni en/of juli naar bijvoorbeeld 40 tot 60 dagen. Raster bijzondere planten af zodat de natuur de kans krijgt om te bloeien. Heb je veel ongewenste planten, help de weiders dan een handje en maai ze af.

Heb jij vragen over natuurinclusieve landbouw of ben je nieuwsgierig wat de natuur voor jou kan betekenen? Wij helpen je daar graag bij! Stel gerust een vraag en we zullen proberen een juist antwoord te geven.

Met vriendelijke groet Bartele Holtrop

Loading

Ben jij boer?

Bedankt
Je hebt al gestemd
Maak een keuze
Help onze boerderij naar 1000 jaar en meer... Deel dit bericht

3 replies on “De bokser en de gezonde bodem

  • Jelwin Kuipers

    Mooi verwoord, zolang er derogatie is zal helaas de natuur een rommeltje blijven. Aangezien er te weinig ruige mest is ben ik voor bovengronds uitrijden van graasdiermest op bepaalde natuur terreinen. Ook goed voor weidevogels

    Beantwoorden
  • lenie cakf

    prachtig stukje en zoooo waar. mijn opa, vader en broers waren boeren. mijn andere opa met een heldere kijk zei altijd: wanneer het milieu de overhand krijgt gaat de wereld kapot. dan hebben we het over de jaren 60 en 70. hij had gelijk ! ook wat CO2 en uitstoot van kolen en fosfaten betreft had hij zijn visies. als je teveel ingrijpt in de natuur raakt alles ontregeld. de lucht zuiver maken geeft de zon meer veld en zou daar de aarde van opwarmen? het ozongat moest dicht….

    Beantwoorden

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *